İnternetin Çöküşü Aslında Farklı Bir Yerde

Her taraf yapay zekanın interneti öldürdüğünü söylüyor. ChatGPT Google Arama'yı geçersiz kılıyor. Dil modelleri geleneksel içerik keşfini yıkıyor. Medya başlıklar atıyor: "İnterneti kimse kurtarabilir mi?" Ama açık söylemek gerekirse, yapay zeka interneti bozmadı. Sadece zaten kırık olan şeyi ortaya çıkardı.

Asıl sorun otuz yıl öncesine dayanıyor. Çoğu geliştirici hiçbir zaman duymadığı bir politika kararından. Ve o karar bugün hâlâ üzerinde çalıştığınız altyapıyı yönetiyor.

Para İzini Takip Edin: 1990'ların Mirası

1990'larda Clinton-Gore yönetimi dijital dünyayı tamamen şekillendiren bir seçim yaptı. Küresel elektronik ticaret için sundukları çerçevede tek bir ilke vardı: "Özel sektor öncülük etmeli."

Bu sadece güzel konuşmak değildi. Ticaret anlaşmalarına, düzenleyici çerçevelere ve uluslararası politikalara kodlanmış kapsamlı bir vizyondu. Mesaj net olarak verildi: devlet geri çekilecek, özel şirketler dijital alanı yönetecek.

Otuz yıl sonra, bu kararın sonuçlarını yaşıyoruz.

Tarayıcı Finansmanı ve Monopol

İşte ilginç ve rahatsız edici kısım.

Kullandığınız her başlıca web tarayıcısı Google tarafından finanse ediliyor. Chrome tabii ki. Ama Firefox, Opera, Edge ve Safari de Google Arama anlaşmalarından ciddi gelir akışı alıyor. Toplam tarayıcı pazarının yüzde 92'sinden fazlası tek bir özel mekanizmanın paralandığını söylüyoruz: Google'ın arama reklamcılık geliri.

Bu pazar çözümü değil. Tek bir şirketin monopolünü korumak için yeniden dağıtılan, özel olarak yönetilen bir vergidir. Tarayıcı şirketleri finansman karşılığında varsayılan olarak Google Arama'yı kabul ediyor. Milyarlar insanın günlük etkileşimini güçlendiren altyapı, temelde tek bir şirketin iş modeline rehin alınmış durumda.

Bunun üzerinde biraz düşünün. Bağlı olduğunuz temel teknolojileri inşa eden şirketler—rendering motorları, web standartları uygulamaları, güvenlik protokolleri—hepsi aynı kaynaktan maaş alıyor. Ve o kaynak, belirli bir arama monopolünü korumakla doğrudan ilgili.

Geliştiriciler İçin Neden Önemli?

Şöyle düşünebilirsiniz: "Tarayıcı finansmanı kararlarını ben almıyorum, neden umursayım?"

Çünkü finansman modeli teşvikleri biçimlendiriyor. Teşvikler teknoloji önceliklerini biçimlendiriyor. Ve teknoloji öncelikleri neyi inşa edebileceğinizi biçimlendiriyor.

Tarayıcı geliştirme arama reklamcılığı geliriyle finanse edildiğinde, bazı şeyler öncelik alıyor:

• Reklam sunumunu ve takibi geliştiren özellikler
• Alternatif arama motorlarını desteklemeyi zorlaştıran değişiklikler
• Google'ın bilgi avantajını koruyan altyapı kararları
• Mevcut güç yapılarını tehdit edebilecek teknolojilere sınırlı yatırım

Bunun yanında, o gelir modeline doğrudan hizmet etmeyen şeyler ihmal ediliyor veya çok yavaş ilerliyor.

Kapalı Yönetişimin Gerçek Maliyeti

Bu sadece kurumsal etik veya adil rekabet sorunu değil (elbette ikisi de öyle). Bu finansman düzeni tüm dijital ekosistemin genelinde ters teşvikler yaratıyor:

• İçerik yaratıcıları web tabanlı kitleler inşa edemiyorlar çünkü keşif açık ağ altyapısı yerine platformlardan geçiyor
• Startuplar Google ile yarışamıyorlar çünkü Google'ın sahip olduğu bilgi asimetrisine sahip değiller
• Kullanıcılar kendi verilerini veya bilgi akışlarını kontrol etmiyor—bunlar monopol gücüne sahip özel işletmeler tarafından yönetiliyor
• Geliştiriciler mevcut güç yapılarını korumak için tasarlanmış kısıtlamalar içinde çalışıyorlar. Web için en iyiye göre değil

En kötü kısım mı? Bunun çoğu görünmüyor. Kaldıraç noktalarını göremiyorsunuz çünkü altyapının içine gömülü. Demokrasi olmadan yönetişim. Özel sözleşmelerle yazılmış politika. En çok faydalanan şirketler tarafından yazılmış kurallar.

Bunu Düzeltebilir miyiz?

Oyun değiştirebilecek bir bakış açı: sistemi kıran mekanizma, onu düzeltmek için de kullanılabilir.

Para var. Altyapı gerçek. Tarayıcı geliştirme kritik. Soru farklı şekilde bunu yapıp yapamayacağımız değil—yapmak isteyip istemediğimiz.

Ya finansman mekanizmasını korunurken, onu demokratik yönetişime aktarsak? Ya tarayıcı finansmanı, açık web'in sağlığını tek bir şirketin monopolünden ziyade tercih eden, şeffaf ve sorumlu bir yapıdan gelse?

Bu bilim kurgu değil. Bu politika tasarımı. 1990'ların neoliberal çerçevesinin ötesinde düşünmek gerekiyor.

Geliştiriciler Şimdi Ne Yapabilir

Tarayıcı finansmanının nasıl çalıştığını tek başına değiştiremezsiniz. Ama şunları yapabilirsiniz:

Bilgilenin. Araçlarınızın nereden geldiğini ve kimler tarafından belirleneceğini anlayın. Gerçek politika belgelerini okuyun. Web yönetişimi alternatifleri üzerinde çalışan organizasyonları takip edin.

Açık alternatifleri destekleyin. Hosting sağlayıcıları, domain kayıt hizmetleri ve geliştirme araçlarını seçin. Şeffaflık ve gerçek bağımsızlığa öncelik verenleri seçin.

Amaçlı inşa edin. Ürünlerinizi platform ekosistemlerinin içinde değil, açık web'de daha iyi çalışacak şekilde tasarlayın. Standartlar varken tescilli API'lere bağımlılığı azaltın.

Politika konuşmalarına katılın. Bu sadece lobiciler için değil. Geliştiricilerin bu sistemlerin nasıl gerçekten çalıştığı hakkında benzersiz bilgisi var. Bu uzmanlığı karar alıcı ve savunucu kuruluşlarla paylaşın.

Şeffaflık talep edin. DNS, hosting, SSL veya geliştirme araçları için altyapı ortaklarını seçerken, yönetişim modellerini sorun. Kimler karar alıyor? Kimler kazanıyor? Çıkar çatışmaları var mı?

İnternet Böyle Olmak Zorunda Değil

İnternet kaçınılmaz hissettiriyor. Doğal pazar güçlerinden ortaya çıkmış gibi. Değil. Değiştirilmesi mümkün olan belirli politika kararlarından ortaya çıktı.

Geri dönüş noktasında değiliz henüz. Tekerlek dönüyor. Ama gerçekten açık, gerçekten rekabetçi ve gerçekten geliştiricilere ve kullanıcılara hizmet eden, platform monopollerine değil, bir web istiyorsak, altyapıyı kimler kontrol ediyor konusunda farklı düşünmemiz gerekir.

İyi haber mi? Çözüm sıfırdan yeni bir şey inşa etmek değil. Zaten var olan finansman ve yönetişim mekanizmalarını, gerçekten kamu yararına hizmet eden yapılara yönlendirmek.

Konuşmaya değer bir konu bu. Ve olması gereken şey şimdi, internetin gelecek otuz yılını şekillendirme şansımız varken.