Domain İsimlerindeki Tirelerin Şaşırtıcı Derecede Karmaşık Tarihi

Hiç kaç tane tireyi üst üste koyabileceğinizi merak ettiniz mi? Ben ettim. Masumane bir merakla başlayan bu soru, beni onlarca yıllık İnternet standartlarının içine doğru bir tavşan deliğine sürükledi ve cevap, beklediğinizden çok daha ilginç çıktı.

Hızlı Cevap (İşler Karışık)

Teoride, bir domain adında 59 ardışık tire kullanabilirsiniz. Ama pratikte mi? İşler karışık. Cevap, hangi RFC'ye baktığınıza, hangi TLD kayıt birimiyle uğraştığınıza ve görünüşe göre son 25 yılda kuralları kimsenin uygulayıp uygulamadığına bağlı.

İnternet Tarihinin Tuhaf Yolculuğu

Geri saralım. 1978'de, henüz İnternet'in ilk yıllarında, erken standartlar tire karakterini "eksi işareti" olarak adlandırıyordu. RFC 608, host isimlerinin harf, rakam ve eksi işareti kullanabileceğini belirtiyordu — sadece iki gerçek kısıtlama vardı: ilk karakter bir harf olmalıydı ve son karakter tire OLAMAZDI.

1981'e gelindiğinde, bu RFC 810'da resmileştirildi ve domain adı sözdizimi, şimdi antik programlama notasyonu gibi görünen bir şeyle tanımlandı: <name> ::= <let>[*[<let-or-digit-or-hyphen>]<let-or-digit>]. Türkçesi: bir harfle başla, bir harf veya rakamla bitir, ortaya istediğini koy.

1989'da RFC 952 bunu biraz daha temiz bir dille devam ettirdi. Sonra 1987'de RFC 1035 geldi — bu, sıklıkla "tercih edilen ad sözdizimi" standardı olarak anılan belge. Onayladı: etiketler harfle başlamalı, harf veya rakamla bitmeli ve iç kısımda yalnızca harf, rakam ve tire bulunmalı.

Dikkat edin, eksik olan ne? Tire sayısında hiçbir kısıtlama yok.

IDN Karmaşası

Her şey 2010'a kadar oldukça stabil kaldı, ta ki Uluslararasılaştırılmış Domain İsimleri (IDN) sahneye çıkıp işleri karıştırana kadar. Bunlar, ASCII olmayan karakterleri etkinleştirmek için xn-- önekini kullanıyor. İşte burası ilginçleşiyor.

RFC 5891 yeni bir kural getirdi: "Unicode dizesi, üçüncü ve dördüncü karakter konumlarında '--' (iki ardışık tire) içermemelidir."

Neden? Çünkü xn--, 3-4. pozisyonlarda -- gibi görünüyor. Bu kural karışıklığı önlemek için var. Eğer domaininiz xn ile başlıyorsa, sorun yok. Diğerleri mi? Üçüncü ve dördüncü pozisyondaki iki tire yasak.

Yani teorik olarak, tirelere dördüncü pozisyondan başlayıp 62. pozisyonda bitirerek 59 ardışık tire kullanabilirsiniz. abc---[…]---z.com gibi bir şey sorunsuz çalışmalı.

Ya da çalışması gerekirdi?

Gerçeklik Can Yaktığında: TLD Kısıtlamaları

Standartlarla ilgili şu var — kimse uygulamaya koyana kadar sadece tavsiyeler. Her Üst Düzey Domain kayıt birimi, RFC'lerden çok daha kısıtlayıcı olabilen kendi politikalarını belirleyebilir.

Bazı kayıt birimleri belirli kelimeleri yasaklıyor. Bazıları IDN kayıtlarını tamamen reddediyor. Bazıları ise kamu son eklerinin taklit edilmesini önlüyor.

Ve sonra Güney Sudan'ın .ss kayıt birimi var — bildiğimiz kadarıyla tire kullanımına izin vermiyor. Sıfır. Hiç. Bir tane bile yok.

.nu alan adını yöneten Nominet, tire kısıtlaması yok denecek kadar az, ama xn-- domainlerine izin vermiyor.

Genel olarak, çoğu kayıt birimi çok tireli domainlerin kaydedilmesine izin veriyor — ama "çoğu" "hepsi" değil.

Tuhaflıklar: Var Olmaması Gereken Domainler

İşte eğlenceli kısım burası. İnternet, birçok miras sistem, kenar durumu ve "idare eder" uygulamalarla çalışıyor. Birileri araştırma yapmaya karar vermiş ve modern kuralları ihlal eden yüzlerce domain adı bulmuş.

Araştırmadan bazı öne çıkanlar:

• 0-------------------------------------------------------------0.com — 1999'da oluşturuldu, şimdi kapalı
• 0-------------------------------------------------------------5.com — 2001'de oluşturuldu, hâlâ aktif
• a-------------------------------------------------------------a.com — 61 tire. Evet, altmış bir tane. Mümkün olan maksimum bu. Bu web sitesi hâlâ çalışıyor ve 2000'den bu yana güncellenmemiş gibi görünüyor.

Doğru duydunuz. Ardışık 61 tire içeren bir domain, 2024'te hâlâ çalışan bir web sitesine yönlendiriyor.

Bir de zz--icann-monitoring.uk var — IDN kurallarının oluşturulmasından çok sonra, 2024'te kaydedilmiş. Ama Nominet xn-- domainlerine izin vermediği için, teknik olarak bu bir uyumluluk sorunu değil.

Diğer dikkat çekici örnekler arasında rastgele oluşturulmuş dizeler gibi görünen domainler var — muhtemelen komuta ve kontrol sunucuları için kullanılanlar. Kalıplar, ilgilenenler için büyüleyici.

Bu Sana Ne İfade Ediyor?

Dürüst olmak gerekirse? Muhtemelen hiçbir şey. Çoğu domain kayıt firması zaten absürt bir şey kaydetmenizi engelleyecektir. Ama bu kuralları anlamak şu durumlarda işe yarıyor:

• Domain doğrulaması yapıyorsanuz ve uygulamalarınıza entegre etmeniz gerekiyorsa
• Uluslararasılaştırılmış domainlerle çalışıyorsanız ve xn-- istisnasını anlamanız gerekiyorsa
• Mevcut altyapıyı uyumluluk açısından denetliyorsanız
• İnternetin aslında nasıl çalıştığını merak ediyorsanız

İnternet standartları yaşayan belgeler, döneminde gerçek problemleri çözen insanların onlarca yılda evrimleştirdiği ürünler. Tire kuralları, esneklik ile netlik arasında bir dengeyi yansıtıyor — ve çoğu insan yapımı sistem gibi, yanında bir sürü tuhaflık biriktirmiş.

Bir dahaki sefere domain adı seçtiğinizde, belki basit ve akılda kalıcı bir şeyle yetinin. Ama artık biliyorsunuz: isterseniz teknik olarak hello------------------------------------------world.com kaydedebilirsiniz.

Muhtemelen kaydetmemelisiniz. Ama yapabilirsiniz.

Gördüğün en tuhaf domain adı ne? Yorumlarda paylaş — dışarıda başka hangi tuhaflıkların gizlendiğini gerçekten merak ediyorum.